Jak w przypadku wielu zagadnień prawnych poprawna odpowiedź brzmi: to zależy. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego. Komornik nie ocenia samodzielnie, czy dług istnieje ani nie decyduje samowolnie o wszczęciu egzekucji.
Zgodnie z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tytułem wykonawczym jest co do zasady tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, choć w niektórych przypadkach przepisy przewidują możliwość prowadzenia egzekucji bez nadawania klauzuli.
Jakie dokumenty mogą być podstawą egzekucji?
Najczęściej spotykanymi tytułami egzekucyjnymi są:
- prawomocny wyrok sądu zasądzający zapłatę,
- nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym, nakazowym lub elektronicznym postępowaniu upominawczym,
- wyrok zaoczny,
- ugoda zawarta przed sądem,
- ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd,
- akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji.
Powyższe zestawienie pokazuje, że podstawą egzekucji zatem nie zawsze będzie wyrok w ścisłym tego słowa znaczeniu. Czym zatem różnią się te tytuły wykonawcze? Różnice tkwią w procedurze ich wydania. Wyrok wydawany jest po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego, podczas którego strony mogą przedstawiać dowody i argumenty. Natomiast przykładowo nakaz zapłaty wydawany jest w uproszczonych postępowaniach, jeżeli z pozwu wynika, że roszczenie jest odpowiednio uprawdopodobnione lub udokumentowane. Dłużnik ma możliwość wniesienia sprzeciwu albo zarzutów, a jeżeli tego nie zrobi w terminie, nakaz staje się prawomocny i może stanowić podstawę egzekucji.
Zasadniczo wyrok nie będzie również podstawą egzekucji w przypadku postępowania zabezpieczającego, które dłużnicy często mylą z postępowaniem egzekucyjnym.
Postępowanie zabezpieczające ma na celu tymczasową ochronę interesów wierzyciela jeszcze przed zakończeniem sprawy albo przed rozpoczęciem egzekucji. Jego zadaniem jest zapobieżenie sytuacji, w której dłużnik wyzbędzie się majątku lub w inny sposób uniemożliwi późniejsze wykonanie orzeczenia. W postępowaniu zabezpieczającym komornik nie prowadzi jeszcze egzekucji i co do zasady nie przekazuje wierzycielowi wyegzekwowanych pieniędzy. Te są przekazywane na rachunek depozytowy Ministra Finansów i czekają tam aż do rozstrzygnięcia postępowania przed sądem.
Najczęściej spotykanymi tytułami zabezpieczenia (czyli orzeczeniami lub innymi aktami stanowiącymi podstawę prowadzenia postępowania zabezpieczającego przez komornika) są:
- postanowienie sądu o udzieleniu zabezpieczenia,
- postanowienie referendarza sądowego o udzieleniu zabezpieczenia,
- nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym – w zakresie, w jakim z mocy prawa stanowi tytuł zabezpieczenia (art. 492 § 1 k.p.c.),
- wyrok sądu, któremu nadano rygor natychmiastowej wykonalności – w zakresie przewidzianym przepisami, jeżeli stanowi podstawę zabezpieczenia przed uzyskaniem prawomocności.